جمشید جم اگر چه برای بچه های رادیو نام شناخته شده ای است اما مطمئناَ شهرت اثرش بسیار بیشتر از خود اوست . یار دیستانی من به آهنگسازی منصور تهرانی و خوانندگی جمشید جم از جمله آثار به یاد ماندنی روزهای مقارن پیروزی انقلاب اسلامی است . جم که سالهاست در شبکه های مختلف رادیو فعالیت دارد کمتر خودش را آفتابی کرده است . در این دیدار او از خودش ، یار دبستانی من و اوضاع موسیقی سخن گفته است .

از نوجوانی مکبّر مسجد بودم و عشقم این بود که صبح زود بروم اذان بگویم .

مجری اسمم را گفت . رفتم روی سن و خواندم : یار دبستانی من .... تیمسار زهیرنژاد بغلم کرد . گفت : نمی دانستم شما در مملکت هستید .

یکی دو سفر  رفتم ترکیه و دبی . آن طرفیها به شوخی سفارت آمریکا را نشان می دادند می گفتند بروی ، روی دست می برندت .

بچه های جانباز شرق تهران دعوتم کردند . بعد از اجرا دورم را گرفتند . خیلی صحبت کردند .همه خستگی ام رفع شد .

از نیروی انتظامی زنگ زدند . گفتند می خواهید به شما اسلحه بدهیم ؟ خندیدم .

از نوجوانی موسیقی را دوست داشتم . سنتی ، غربی و کلاسیک ...هفته ای دو سه روز دنبال این ، دو سه روز دنبال آن یکی که بشناسم ، یاد بگیرم و اگر فردا خواستم کاری بکنم بدانم کجا قرار دارم .

سریال " سهم ما از همه دنیا غم و اندوه چرا ؟ بار زندگی رو دوشا مثل یک کوه چرا ؟ " تلاش ساخته آقای مصطفی زاده . ترانه اش را من خواندم . اولین بار بود . سال پنجاه و پنج ، پنجاه و شش دو شب بیشتر پخش نشد .

 الله اکبرها که شروع شد ترس ما هم ریخت . به منصور(منصور تهرانی) می گفتم : این همه آدم سرود کار می کنند . ما چرا نکنیم ؟

هفت هشت گروه بودند که کار می کردند . شهرام ناظری ، محمدرضا لطفی ، شاهنگیان ... ولی هیچ کس نمی شناختشان  منصور می گفت : من دنبال چیز دیگری هستم  . باید به آن برسم . منصور تهرانی ؛ فوق العاده زرنگ بود . نکته بین ، باهوش ، شاعر، آهنگساز، لطیف و مسلمان .  

" یار دبستانی من " آمد . رفتیم استودیو صبا برای ضبط ، یکبار تمرین و بار دوم خواندیم .

خانه بودم . بچه ها زنگ زده زدند . کارت دارد پخش می شود . قرار نبود این قدر سریع بیاید بیرون . بدون برنامه ریزی . توی خیابان انقلاب طنین انداخته بود .

هنوز هم که سرودهای انقلابی را که پخش می کنیم معمولاَ مردم خسته نمی شوند گوش می کنند . چون آن کارها گروهی و تیمی بوده . اگر شاعر، آهنگساز و خواننده با هم باشند و کار از روی عشق باشد ، ماندگار می شود . ما هم تیم بودیم . وقتی شنیدم خرمشهر آزاد شد ، یک کاست با نام " پیروزی " که ده ترانه دارد به عنوان هدیه خواندم . همزمان در جبهه ها پخش شد .

سال شصت و سه در روزنامه هدف نوشتند . برای اینکه مردم فکر نکنند " جمشید جم " یک اسم مستعار است ، خواهش کردم که عکسم را (خیلی کوچولو) چاپ کنند که بدانند من واقعی ام !

یک نفر از آن طرف آب گفته بود که من نیرو دارم . می روم جمشید جم را می کشم ... از دفتر فرماندهی نیروی انتظامی زنگ زدند . گفتند : قضیه جدیست . شما تهدید شده اید ، به ما گفته اند برای شما محافظ بگذاریم ... !

موسیقی ما خیلی بزرگ است . ولی باید مدون شود . ما  از هفت دستگاه موسیقی ، پنج مقام آوازی داریم . موسیقی غرب در مقابل ما خیلی ضعیف است . آنها دو مقام دارند ، یعنی دو گام ماژور و مینور . هور ما همان مقام ماژور است و دستگاه همایون ما همان گام مینور آنهاست . ما دستگاههای شور، سه گاه و چهار گاه را بیشتر از آنها داریم . این حرف نیست ، واقعاَ وجود دارد . فقط باید اساتید و بزرگان ما بنشینند مدون کنند . آن چیزی که از موسیقی سنتی مانده ، سینه به سینه منتقل شده . اگر مثلاََ فلان استاد خسّت به خرج نمی داد ، خیلی از این گوشه ها  و ملودیها زیر خاک  نمی رفت . غربیها از لحاظ ملودی به بن بست رسیده اند . فقط تکنیک و تکنولوژی دارند . ملودی ما اگر با تکنیک آنها همراه شود ، جهان را می لرزاند .باید شوراهایی داشته باشیم که اهلیت داشته باشتد . نگویند ، من آمدم اینجا و مسئول موسیقی ام ، اما موسیقی نمی دانم .

در جشنواره های جهانی ، همین نوازندگان ما که اینجا بنّا ومعمار و کشاورزند و بیل می زنند ، می روند آنجا دوتار میزنند ... حیرت زده می کنند ... و نفر اول می شوند . سلیمانی ها ، پور عطایی ، بخشیها ... در شیروان ، در کردستان ، گنبد ، جنوب ... موسیقی مقامی ، حیزت انگیز است .

به نظرم کسانی که مثل آقای شجریان ، اگر از موسیقی ما کنار بروند ... نفر بعدی که جای آنها را بگیرد نداریم . تکلیف ما چه می شود ؟ باید اینها را آموزش داد و منتقل کرد .

الآن یک خارجی بیاید اینجا ، به کجا مراجعه می کند ؟ مثلاُ جمشید جم نوازنده سه تار است ، پیش او می آید ، به آن خارجی در حد توانایی خودش اطلاعات می دهد . آن وقت آن خارجی فکر می کند موسیقی ایران را شناخته ... در حالیکه موسیقی من نوازنده را با خودش می برد نه موسیقی ایران را .

من به کسی که می خواهد تست گویندگی بدهد ، می گویم که فشار به گلویت نیاور . خیلی راحت حرف بزن . خودت باش . برای خوانندگی هم همینطور . ما نباید تقلید کنیم . ما باید آنجا که هستیم باشیم .   

در مشرق زمین معمولاَ همه صداهاشان خوب است خصوصاَ ایرانیها . اما تقلید برای یک بار خوب است . حتی اگر جامعه هم اقبال نشان داد ، یکی بس است . متاًسفانه ما فقط می خواهیم آمار بدهیم ... .

من اگر در بین پنجاه خواننده گل کنم ، کار کرده ام . نه اینکه فقط خودم و خودم باشم . الآن موسیقی ما متاًسفانه اینطوریست .

نمی خواهیم همه چیز را رد کنیم . گاهی آدم امیدوار می شود . اما باید به آن چیزهایی که نیست توّجه کنیم . کاستی ها را باید بگوییم . چرا ما دنبال کیفیت نیستیم ؟

الآن با هفت – هشت شبکه رادیو و تلویزیونی ، این همه شاعر جوان ، موزیسین جوان ... باید اینها فعّالیّت کنند . باید به همین نسبت ، سال به سال یار دبستانی جدید تولید بشود ... .

من سر چهار راهها می ایستادم . از داخل ماشینها صدای رادیو پیام را می شنیدم . می گفتم الهی شکر! ولی باز مدتی است که ... دل آدم به درد می آید .

بچه هایی بودند که آن زمان اصلاَ نبودند ، خیلی ها زمان جنگ و انقلاب نبودند . ولی می بینیم که یاردبستانی را می شنوند ... حس می کنم به وجد می آیند .

سازنده اثر هنری ، امروز خیلی به فکر مخاطب نیست . می داند که هفتاد میلیون جمعیت است و می خرد . کار به هر حال فروش می رود . حال شما فوت هم بکنید ، مخرند ... به این ترتیب نام هنرمندانی که فلوت می زنند ، نی می زنند ... می بینند فوت کنند و به مردم بدهند راحت تر است ... .

ما هم می گوییم ها شنونده ای که زنگ می زند رادیو ، " گل پری جان " را می خواهد ، نباید پخش کنیم . همرمندان اگر گروه باشند و به همدلی برسند ، مطمئناَ  کارها ماندگاری پیدا می کند .

انقلاب که شد به همه اعلام کردیم هر کس می تواند بیاید جلو . طاغوتی ، یاقوتی ندارد . آقای گلپایگانی می توانی با این شرایط خودت را وفق بدهی ، بیا . ما ممیزی نداریم . بیا خودت را . وفق بده . مثلاََ کوروش یغمایی را ان موقع من گفتم آمد . گفت من نمی توانم . گفتم برو قصهً کودک کار کن . برو موسیقی برای متن قصه بساز .

فرهاد آدم خوبی بود . بعضی مشکلات شخصی ، منزوی اش  کرد ... تلویزیون صحبتهای حضرت امام را نشان می داد . دیدم فرهاد تا امام را دید سراپا گوش شد ... من شاهد بودم که عاشق امام بود . پاکی و نجسی سرش می شد . دیده بودم نماز می خواند ... .

در میدان انقلاب دیدم صف است . پرسیدم برای چه ایستاده اند ؟ گفتند برای فلان آهنگ . گفتم مگر ارشاد مجوز داده ؟! گفتند بله ارشاد داده ... از طرفی گفتم شاید می خواهند جوانها را نگه دارند که دیگر نروند فلان موسیقی را بشنوند ... .

ممیزیها آیا درست است یا غلط ؟ این نمره ها از کجا می آید ، جای سوال دارد . کار را یک می بری رد می شود . جای دیگر می گوید خیلی خوب است . معیارها چیست ؟

يار دبستانی من

یار دبستانی من ، با من و همراه منی
چوب الف بر سر ما، بغض من و آه منی
حک شده اسم من و تو، رو تن این تخته سیاه
ترکه ی بیداد و ستم ، مونده هنوز رو تن ما
دشت بی فرهنگی ما هرزه تموم علفاش
خوب اگه خوب ؛ بد اگه بد ، مرده دلای آدماش

دست من و تو باید این پرده ها رو پاره کنه
کی میتونه جز من و تو درد مارو چاره کنه ؟

یار دبستانی من ، با من و همراه منی
چوب الف بر سر ما ، بغض من و آه منی
حک شده اسم من و تو ، رو تن این تخته سیاه
ترکه بیداد و ستم ، مونده هنوز رو تن ما


یار دبستانی من ، با من و همراه منی
چوب الف بر سر ما ، بغض من و آه منی
حک شده اسم من و تو ، رو تن این تخته سیاه
ترکه ی بیداد و ستم ، مونده هنوز رو تن ما

دشت بی فرهنگی ما هرزه تموم علفاش
خوب اگه خوب ؛ بد اگه بد، مرده دلهای آدماش
دست من و تو باید این پرده ها رو پاره کنه
کی میتونه جز من و تو درد مارو چاره کنه ؟
یار دبستانی من ، با من و همراه منی
چوب الف بر سر ما ، بغض من و آه منی
حک شده اسم من و تو ، رو تن این تخته سیاه
ترکه ی بیداد و ستم ، مونده هنوز رو تن ما

خواننده اصلی اين ترانه : جمشيد جم

باز خوانی اين ترانه : فريدون فروغی

سال ساخت : بهمن 1357